تبلیغات
**قاصدک** - آیا دو عقوبت یهود در سورۀ إسراء تحقق یافته است؟
**قاصدک**
***اللهم عجل لولیک الفرج***
این‌ پیش‌گویی‌ خداوند در تورات كه حضرتش برای مسلمانان بازگو فرموده، حقیقتاً‌ نوعی‌ تحذیر و اتمام‌ حجت‌ بر یهود بوده تا خوف ‌خداوند ذوالجلال را همیشه‌ در دل‌ داشته‌ باشند ولی‌ باید گفت‌ آنچه‌ خدا‌ تحذیر داده‌ بود‌ همگی‌ رخ‌ داده‌ و دشمنان قوم‌ یهود در دو نوبت‌، معبد مقدس‌ این‌ قوم‌ را نیز تخریب‌ كرده‌اند. گروه فرهنگی مشرق -  در خصوص اینكه تحذیرات و عقوبت‌های خدای تعالی در آیات نخستین سورۀ إسراء آیا واقع شده است یا نه، در میان علما و مفسران قرآن اختلاف نظرهایی دیده می‌شود. برخی از ایشان معتقدند هر دو عقوبت پیش از ظهور اسلام واقع شده است. عده‌ای نیز فقط به وقوع یافتن عقوبت اول قائلند، و جمعی نیز می‌گویند این دو عقوبت مربوط به جنگ‌های آخرالزمان است و لذا هیچ‌كدام از آنها تاكنون رخ نداده است. این مقال قصد دارد تا حقیقت این مسئله را مورد بررسی قرار دهد. 



خداوند سبحان در آغاز سورة مباركة اسراء با ذكر سیر شبانة حضرت رسول‌الله(ص) از مسجدالحرام تا مسجدالاقصی در ابتدای سفر معراج، علت این سفر شبانه را مبارك بودن و ظهور معجزات در آن سرزمین بیان فرموده و سپس اهمّ آن معجزات عجیب خود را در ضمن نقل ماجراهای بنی‌اسرائیل مذكور داشته است. نخست به متن این آیات و ترجمۀ راقم توجه فرمایید: 

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم‏ سُبْحانَ الَّذِی أسْرَى‏ بِعَبْدِهِ لَیْلاً مِنَ الْمَسجِدِ الْحَرامِ إلَى الْمَسجِدِ الأقصَى الَّذِی بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِن آیاتِنا إنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ 1 وَ آتَیْنا مُوسَى الْكِتابَ وَ جَعَلْناهُ هُدىً لِبَنِی إسْرائِیلَ ألاَّ تَتَّخِذُوا مِنْ دُونِی وَكِیلاً 2 ذُرِّیَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ إنَّهُ كانَ عَبْداً شَكُوراً 3 وَ قَضَیْنا إلى‏ بَنِی إسْرائِیلَ فِی الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الأَرْضِ مَرَّتَیْنِ وَ لَتَعلُنَّ عُلُوًّا كَبِیراً 4 فَإذا جاءَ وَعْدُ اُولاهُما بَعَثْنا عَلَیْكُمْ عِباداً لَنا اُولِی بَأسٍ شَدِیدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّیارِ وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولاً 5 ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ وَ أمْدَدْناكُمْ بِأمْوالٍ وَ بَنِینَ وَ جَعَلْناكُمْ أكْثَرَ نَفِیراً 6 إنْ أحْسَنْتُمْ أحْسَنْتُمْ لِأنْفُسِكُمْ وَ إنْ أسَأتُمْ فَلَها فَإذا جاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ لِیَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ وَ لِیَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَما دَخَلُوهُ أوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِیُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبِیراً 7 عَسى‏ رَبُّكُمْ أنْ یَرْحَمَكُمْ وَ إنْ عُدْتُمْ عُدْنا وَ جَعَلْنا جَهَنَّمَ لِلْكافِرِینَ حَصِیراً 8 إنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أقْوَمُ وَ یُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أنَّ لَهُمْ أجْراً كَبِیراً 9 وَ أنَّ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ أعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً ألِیماً 10 

به نام خداوند بخشایندة مهربان. سبحان است آن كسی كه بنده‌اش (محمد) را شبانه از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی سیر داد ــ (مسجدی) كه در پیرامونش بركت نهادیم ــ تا آیاتمان (معجزاتمان) را به وی بنمایانیم، همانا كه او خدای شنوا و بینا است 1 و به‌ موسی‌ كتاب‌ دادیم‌ و آن‌ را برای‌ بنی‌اسرائیل‌ سبب‌ هدایت‌ ساختیم،‌ كه‌ بجز مرا وكیل‌ (سرپرست‌) مگیرید 2 ــ به این سبب که (آنها) از ذریة كسی هستند كه‌ با نوح‌ (در كشتی)‌ حمل ‌كردیم‌ كه‌ او بندة‌ شاكری‌ بود ــ 3 و برای‌ بنی‌اسرائیل‌ در كتاب‌ (تورات‌) حکم کردیم‌ كه ‌محققاً‌ شما دو نوبت‌ در (این) زمین‌ فساد كرده‌ و گردن‌كشی‌ بزرگی‌ می‌كنید 4 پس‌ هنگامی‌ كه‌ موعد اول‌ رسید بر شما مخلوقاتی‌ از خودمان‌ را كه‌ بسیار زورمندند برانگیختیم‌، پس (شما را) در میان‌ شهرها جست‌وجو (و تعاقب‌) كردند و این‌ وعده‌ به انجام رسید 5 سپس‌ (اوضاع‌) برای‌ شما برگشت تا بر آنها بتازید، و با اموال‌ و پسران‌ بر شما امداد كنیم‌ و شما را در نفرات‌ كثرت‌ بخشیم 6 (پس) اگر نیكی‌ كنید به‌ سود خویش‌ نیكی‌ كرده‌اید و اگر بدی‌ كنید پس‌ (عقوبت‌ آن‌) بر‌ خودتان‌ است. هنگامیكه‌ وعدۀ دیگر (دوم‌) آمد، پس برای‌ آن‌ است‌ كه‌ (از اندوه‌) روی شما‌ را زشت‌ گردانند و برای‌ آنكه‌ وارد مسجد (الاقصی‌) شوند چنانكه‌ نوبت‌ اول‌ بدان‌ داخل‌ شده‌ بودند و برای‌ آنكه‌ بر آنچه‌ دست‌ یابند نابودش كنند، نابود كردنی 7 شاید پروردگارتان‌ بر شما رحم‌ آورَد و اگر بازمی‌گشتید (توبه‌ می‌كردید) ما هم‌ باز می‌گشتیم‌ (به‌ شما اقبال می‌كردیم‌)، و (البته) جهنم‌ را زندان‌ كافران‌ ساخته‌ایم‌ 8 همانا این‌ قرآن‌ آن (قومی)‌ را كه‌ استوارتر است‌ هدایت ‌می‌كند و به‌ مؤمنانی‌ كه‌ كارهای‌ شایسته‌ می‌كنند بشارت‌ می‌دهد كه‌ برای‌ ایشان ‌پاداشی‌ بزرگ‌ (مهیّا) است 9 و اینکه کسانی که به روز پسین ایمان نمی‌آورند عذاب دردناکی برای ایشان آماده کردیم 10 



این‌ پیش‌گویی‌ خداوند حکیم در تورات ــ كه حضرتش در اینجا برای مسلمانان بازگو فرموده ــ حقیقتاً‌ نوعی‌ تحذیر و اتمام‌ حجت‌ بر یهود بوده است‌ تا خوف ‌خداوند ذوالجلال را همیشه‌ در دل‌ داشته‌ باشند. ولیكن‌ باید گفت‌ كه‌ آنچه‌ خدای‌ تعالی‌ تحذیر داده‌ بود فی‌الواقع‌ همگی‌ رخ‌ داده‌ و دشمنان قوم‌ یهود در دو نوبت‌ معبد مقدس‌ این‌ قوم‌ را نیز تخریب‌ كرده‌اند. به این ترتیب خداوند به یهود فهمانده است که عبادت آنها را نمی‌خواهد و این زمین مقدس را به اقوامی که بهتر از آنها باشند خواهد داد. شش قرن بعد، با ورود‌ اسلام‌ به فلسطین مسجدی بر زمین‌ مقدس آن‌ معبد‌ ساخته‌ شد و همانطور كه‌ قرآن‌ مسمّی‌ فرموده‌ بود «مسجد الاقصی»‌ نام‌ گرفت‌ (اسراء/ 1). با این نامگذاری خداوند خبر داده است که مردم از اقصی نقاط زمین برای زیارت این مسجد به آنجا خواهند رفت. 


*دلایل مفسران برای عدم وقوع دو عقوبت 

آنچه باعث شده است تا عده‌ای از محققان علی‌رغم تمام دلایل و شواهد موجود در متن آیات، به عدم وقوع آن افساد و عقوبت‌ها قائل شوند تنها دو دلیل است. نخست، احادیثی است كه عمدتاً در تفاسیر روایی و اخباری، در ذیل این آیات شریفه نقل می‌شود. در این احادیث، جمله به جملة این آیات به تاریخ اسلام ربط یافته و مصداق آن فساد‌ها را نیز در بنی‌امیه و امثالهم دانسته، و اینكه عقوبت‌های خداوند بر یهود و دخول در مسجد نیز به دست حضرت قائم(عج) و یاران مؤمن او صورت خواهد گرفت. و دلیل دوم عبارت «عِباداً لَنا» در آیة پنجم است كه ظاهراً به «بندگان خوب خداوند» و احتمالاً به یاران حضرت صاحب الزمان(عج) اشاره دارد. 
 

*نقل دلیل اول و ردّ آن 


به عنوان مثال، در تفسیر نورالثقلین (ج 3، ص 138) در ذیل آیات مورد بحث سورة اسراء به نقل از جلد هشتم الکافی آمده است: 
77- فی روضة الكافی عدة من أصحابنا عن سهل بن زیاد عن محمد بن الحسن بن شمون عن عبدالله بن عبد الرحمان عن عبد الله بن القاسم البطل عن أبی عبد الله علیه السلام فی قوله تعالى: ﴿وَ قَضَیْنا إِلى‏ بَنِی إسْرائِیلَ فِی الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الأَرْضِ مَرَّتَیْنِ﴾ قال: قتل علی بن أبی طالب و طعن الحسن علیه السلام ﴿و لَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِیراً﴾ قال: قتل الحسین علیه السلام ﴿فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما﴾ فاذا جاء نصر دم الحسین ﴿بعثنا عِباداً لَنا أُولِی بَأْسٍ شَدِیدٍ فَجاسُوا خِلالَ الدِّیارِ﴾ قوم یبعثهم الله قبل خروج القائم فلا یدعون وترا لآل محمد صلى الله علیه و آله الا قتلوه ﴿و كان وعد الله مفعولا﴾ خروج القائم علیه السلام ﴿ثُمَّ رَدَدْنا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَیْهِمْ﴾ خروج الحسین علیه السلام فی سبعین من أصحابه علیهم البیض المذهب لكل بیضة و جهان المؤدون الى الناس ان هذا الحسین قد خرج لا یشك المؤمنون فیه و انه لیس بدجال و لا شیطان، و الحجة القائم بین أظهرهم، فاذا استقرت المعرفة فی قلوب المؤمنین انه الحسین علیه السلام جاء الحجة الموت فیكون الذی یغسله و یكفنه و یحنطه و یلحده فی حفرته الحسین بن على علیه السلام، و لا یلی الوصی الا الوصی. (عروسی حویزی، تفسیر نورالثقلین، ج 3، ص 138) 

اما حقیقت این است که پیروان این نظر، میان «تفسیر» و «تأویل» قرآن خلط كرده‌اند. چرا كه این روایات شریف همانطور كه از متنشان پیداست در بیان «تأویل» این آیات بوده‌اند. مثلاً در آنچه حسین بن حمدان الخطیبی در کتاب هدایة الكبری نقل كرده، یک از شاگردان امام صادق¬(ع) به نام مفضّل بن عمر در مقام سائل صرفاً از «تأویل» آیة پنجم سورة اسراء پرسیده است (الهدایة الکبری، بیروت، موسسة البلاغ، 1411 ق، ص 421). چنانكه در ادامة همین حدیث نیز حضرت امام صادق¬(ع) «تأویل» آیة شریفة ﴿وَ نُریدُ أن نَمُنَّ عَلَى الذینَ ٱستُضْعِفوا فی ٱلأرض ...﴾ (قصص/ 5) را بر اهل بیت پیامبر(ص) تطبیق فرموده‌اند. 

در بحارالانوار نیز «تأویل» آیة ششم از سورة اسراء از امیر¬المؤمنین¬(ع) منقول است که آن حضرت آیه را بر حوادث آخرالزمان در شهر کوفه تطبیق فرموده‌اند (بحارالانوار، ج 52، صص 272 و 273، ح 167). مضافاً كه در هیچ كجا از متن این روایات، ذكری از «یهود» نشده است، كه البته بر خلاف ظاهر این آیات است. لكن این موضوع با «تأویلی» دانستن روایات مذکور سازگار می‌آید. چون در «تأویل» قرآن ــ كه به تصریح آیه هفتم از آل‌عمران، علمِ آن فقط در نزد خداوند متعال و راسخون در علم یعنی حضرت رسول اكرم(ص) و ائمة معصومین علیهم‌السلام است ــ میان لفظ قرآن و تأویلش هیچ دلالت روشن و واضحی برای ما وجود ندارد؛ آنچه عملاً میان این آیات سورة اسراء و روایات مورد بحث نیز رخ نموده همین است. 



بنا به فرموده آیت‌الله جوادی آملی، تفاوت دیگر میان «تفسیر» و «تأویل» قرآن در این است كه تفسیر از مقوله علم است، اما تأویل قرآن از جنس عین و وجود خارجی است. لهذا به تصریح خداوند متعال، روزی در آیندة این جهان تأویل كل قرآن خواهد آمد (اعراف/ 53 ــ یونس/ 39). چنانكه در آیات شریفة متعددی در سورة مباركة یوسف «تأویل» به همین معنا و مفهوم به كار رفته است، یعنی تحقق یافتنِ تقدیرِ پیشینِ خداوند در عالم خارج (یوسف/ 6 و 21 و 36 و 37 و 44 و 45 و 100 و 101).


*نقل دلیل دوم و ردّ آن 

اما دلیل دوم قائلان رأی فوق را نیز قرآن تأیید نمی‌كند. چون همانطور كه علامه طباطبایی در تفسیر شریف المیزان در ذیل این آیات مؤكد نموده، عبارت «عِباداً لَنا» بر مؤمن بودن آن «عباد» دلالت ندارد و كفّار نیز در واقع «بندگان» خدای تعالی به حساب می‌آیند. حضرت علامه در ضمن ردّ نظر امین الاسلام طبرسی در مجمع البیان، فرموده‌اند كه لازم نیست مجازات الهی همیشه به دست مؤمنان صورت گیرد، آن هم در مثل این آیه، كه این بندگان را به وصف بأس و شدت خونریزی توصیف نموده است. قول آیت‌الله جوادی آملی در درس خارجِ تفسیر خود نیز، مؤید با قول استادشان حضرت علامه طباطبایی است. 

برخی از تفاسیر همچون مجمع ‌البیان طبرسی این روایات «تأویلی» را با «تفسیر» این آیات خلط كرده‌اند. آیات دیگری نیز در قرآن مجید در بیان ماجراهای انبیای خداوند نازل گشته و ائمة هدی «تأویل» آنها را در دوران آخرالزمان فرموده‌اند، لیكن ما عموماً در آنها چنین خطاهایی مرتكب نمی‌شویم. مانند قصص/ 5 ﴿و نُریدُ أن نَمُنَّ عَلَى الذینَ ٱستُضْعِفوا فی ٱلأرض ...﴾ كه در خصوص فرعون و بنی‌اسرائیل نازل شده ولی «تأویل» آن در حوادث آخرالزمان است. همچنین است در آیة شریفة ﴿بَقیتُ الله خیرٌ لَكُم إن كُنتُم مؤمِنین﴾ (هود/ 86) كه در ماجرای حضرت شعیب(ع) و قوم اوست، لكن «تأویل» آن در منجی آخرالزمان است. 

در خصوص كلمة «عِباداً لَنا» در اسراء/ 5 همچنین بایست بگوییم كه كلمة «عباد» در قرآن اصولاً به معنای «عباد تكوینی» به كار رفته و شامل تمام مخلوقات خداوند می‌شود. مثلاً در آیة 17 از همین سورة اسراء آمده است: ﴿وَ كَفی بِذُنوبِ عبادِهِ خبیراً بصیراً﴾. و همچنین در سبأ/ 13 فرموده است: ﴿وَ قلیلٌ مِن عبادِیَ الشَّكور﴾. اضافه شدن «لام ملكیّت» به كلمة «عباد» مسئله را واضح‌تر کرده است. چنانكه در آیة ‌الكرسی و بسیاری از آیات كریمة قرآن مؤكد گشته كه هر چه در آسمان و زمین وجود دارد همه از آنِ خداوند متعال است: ﴿لَهُ ما فی السَّمَواتِ و الأرض﴾ (بقره/ 255 – نساء/ 131). و این مالكیت خداوند استثناء ندارد و نفوس ما انسان‌ها را نیز شامل می‌شود: ﴿ألا إنَّ لِلّهِ مَنْ فی السمواتِ و مَنْ فی الأرض﴾ (یونس/ 66 – روم/ 26). در اسراء/ 7 مذكور است كه آن «عباد» بر هرچه دست یابند آن را ویران می‌كنند: ﴿وَ لِیُتَبِّرُوا مَا عَلَواْ تَتْبیراً﴾. این از آداب مسلمانان و مؤمنان نیست كه در جهاد با کفار، زنان و كودكان و پیران را بكشند یا بناها را ویران نموده و درختان را قطع كنند.  
اما این امر می‌تواند از مقولة تسلط ظالمان بر ظالمان باشد كه حكم كلی‌اش در آیة 129 از سورۀ انعام مذكور است. در تورات کنونی نیز عقوبت‌های خداوند بر قوم یهود با تسلط یافتن اقوام خونریز و كافر بر ایشان تحذیر و پیشگویی شده، و در عمل نیز به همانطور واقع گشته است. این حقیقت در قرآن مجید هم مذكور و مؤكّد است. خداوند سبحان در سورة اعراف پس از ذكر ماجراهای اصحاب سبت و مسخ ایشان به بوزینگان، از اخبار خود به یهود در برانگیختن كسانی كه ایشان را پیوسته معذب دارند حکایت کرده است:  

وَ إذْ تأذَّنَ ربُّك لَیَبعَثَنَّ علیهم إلی یومِ القیامةِ مَن یَسُومُهُم سوءَ العذابِ، إنَّ ربَّك لَسَریعُ العِقاب و إنَّهُ لَغَفورٌ رحیمٌ * وَ قَطَعْناهُم فی الارضِ اُمَماً، مِنهُمُ الصّالحونَ و منهُمُ دونَ ذَلك، و بَلَوناهُم بالحَسَناتِ وَالسّیِئَاتِ لَعَلَّهُم یَرجِعون *  (اعراف/ 167 و 168)  

در مجموع می‌توان گفت كه کلمة «عباد» در این آیه حتی به انسان‌ها محدود نگشته و می‌تواند شامل حیوانات درنده و بیماری‌های مهلك و حتی قحطی و گرسنگی نیز باشد، چرا كه همة اینها در ید قدرت حق تعالی است و خداوند می¬تواند با اینها بندگان خاطی را عقوبت کند. مثلاً توجه کنید که چطور خداوند سبحان در موارد بسیاری واقعة قحطی در میان یک قوم را به خود نسبت داده است، (نگا. اعراف/ 130 ـ نحل/ 112 ـ یوسف/ 46 تا 56). 

این حقیقت در نساء/ 131 مذكور است و خداوند تعالی در آنجا از توصیة پیشین خود به یهودیان به رعایت تقوای خود خبر می‌دهد و همانجا مسلمانان را نیز بدین حقیقت امر فرموده، مؤکد می‌دارد كه اگر كافر شوید همة آنچه در آسمان‌ها و زمین است در اختیار خداوند غنی و حمید است: 

و لِلَّهِ ما فی السَّماواتِ و ما فِی الأرضِ و لَقَد وَصَّیْنَا الَّذِینَ اُوتُوا الْكِتابَ مِن قَبلِكُم و إِیَّاكُم أنِ اتَّقُوا اللَّهَ و إِن تَكْفُرُوا فَإنَّ لِلَّهِ ما فی السَّماواتِ و ما فی الأرضِ و كانَ اللهُ غَنِیًّا حَمِیداً. 

 
*دلایل دیگری از قرآن برای وقوع دو عقوبت 

به جهت ادله دیگر برای اثبات وقوع آن دو عقوبت یهود، می‌توان به آیات مشابه در قرآن رجوع كرد. آیاتی همچون مائده/ 71 كه مختصراً به این موضوع اشاره می‌کند، خصوصاً که عقوبت دوم با رسالت حضرت عیسی(ع) مقارن بوده است: 
وَ حَسِبُوا ألاَّ تَكُونَ فِتنَةٌ فَعَمُوا و صَمُّوا ثُمَّ تابَ اللهُ عَلَیهِم ثُمَّ عَمُوا و صَمُّوا كَثِیرٌ مِنهُم و اللهُ بَصِیرٌ بما یَعمَلُون‏ * لَقَد كَفَرَ الَّذینَ قالُوا إنَّ اللهَ هُوَ الْمَسیحُ ابْنُ مَریَمَ و قالَ الْمَسیحُ یا بَنی إسرائیلَ اعْبُدُوا اللهَ رَبّی و رَبَّكُم‏ ... (مائده/ 71 و 72). 

و پنداشتند كه عقوبتى نخواهد بود، پس كور و كر شدند. آنگاه خدا توبه‏شان بپذیرفت. باز بسیارى از آنها كور و كر شدند. هر چه مى‏كنند خدا مى‏بیند. (71) به تحقیق آنان كه گفتند كه خدا همان مسیح پسر مریم است، كافر شدند. و مسیح گفت: اى بنى اسرائیل، الله پروردگار من و پروردگار خود را بپرستید... 
 
همچنین آیات دیگری از قرآن به عقوبت‌های خداوند بر یهود در مدت اقامت ایشان در ارض مقدس دلالت دارند مانند: مائده/ 12 و 13 – ابراهیم/ 7 – نحل/ 112 تا 119 – إسراء/ 104 – طه/ 81. 

بنابراین می‌توان گفت كه وقایع مذكور در إسراء/ 5 و 7 عملاً در قوم یهود با حملة بخت‌النصر در سال¬ 586 ق.م. و تیتوس به سال 70 م. به وقوع پیوسته و آن دو نوبت از تأدیب این قوم محقق شده است. لیكن «تأویل» این آیات قرآن در آخرالزمان با ظهور حضرت صاحب‌الزمان(عج) و یاران پولادین او خواهد آمد.

*پی‌نوشت
1 . برای تفصیل مطلب نگا. حشر/ 5 و تفاسیر ذیل آن، که یهود بنی¬نضیر از چند شاخه¬ای که مسلمانان از درختان ایشان به دستور پیامبر و با وحی خدا قطع کردند اینطور استدلال می¬کردند که تو پیامبر خدا نیستی چونکه در جنگ شاخة درختان را قطع کرده¬ای. و خداوند متعال در همان سوره پاسخ ایشان را داده است. در تورات یهود نیز این دستور عدم قطع درختان به وقت جنگ و جهاد مذکور است. نگا. سفر تثنیه 20/ 19




نوع مطلب :
برچسب ها : مذهبی، دینی و مذهبی،
لینک های مرتبط :
چهارشنبه 18 مرداد 1396 15:19
Hey! I know this is somewhat off-topic but I needed to
ask. Does managing a well-established blog like yours take
a lot of work? I am completely new to running a blog but
I do write in my journal on a daily basis. I'd like to start a blog so I can easily share my own experience and thoughts online.
Please let me know if you have any recommendations or tips for new aspiring
blog owners. Appreciate it!
یکشنبه 3 اردیبهشت 1396 10:52
Hi there, just became alert to your blog through Google,
and found that it is truly informative. I am going to watch
out for brussels. I will be grateful if you continue this in future.
Many people will be benefited from your writing. Cheers!
یکشنبه 3 اردیبهشت 1396 02:02
If some one wishes expert view concerning blogging after that
i recommend him/her to pay a visit this web site, Keep up the fastidious job.
جمعه 25 فروردین 1396 14:07
Thanks , I have just been searching for information approximately this subject for a while and yours is the best I
have came upon till now. However, what about the conclusion? Are you certain in regards to the
supply?
سه شنبه 22 فروردین 1396 18:42
Do you have a spam issue on this website; I also am a blogger, and I
was curious about your situation; we have created some nice methods
and we are looking to exchange solutions with others, please shoot me an e-mail if interested.
شنبه 12 فروردین 1396 00:33
This piece of writing will assist the internet viewers for building up
new website or even a weblog from start to end.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ

سلام
خوش آمدید
بعد از دیدن و خواندن کلیه مطالب و صفحات
منتظر نظر شما هستم!
مدیر وبلاگ : سجاد میرشکار نژاد
مطالب اخیر
صفحات جانبی
نظرسنجی
کدام موضوع نظر شما را جلب کرد؟










جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
<

!-- Translator by www.1abzar.com --->
استخاره آنلاین با قرآن کریم


تعبیر خواب آنلاین

فال امروز


فال حافظ


ابزار وبلاگ سایت تفریحی
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران

روزشمار فاطمیه
دعای عظم البلا
دعای فرج